Максіма Багдановіча называюць песняром красы і гармоніі. Вялікая любоў жыве ў народзе да яго паэзіі, і да яго самога – як чалавека таленавітага і самаадданага. Кожнае пакаленне зноў і зноў адкрывае для сябе веліч асобы паэта і незвычайнае хараство яго лірыкі.
Максім Багдановіч – гонар і слава беларускай літаратуры, адзін з самых знакамітых і любімых паэтаў. Творчасць славутага майстра – гэта свет прыгажосці, гармоніі, асэнсавання жыцця. Ён вядомы як паэт-наватар, празаік, цудоўны пера-кладчык, тонкі і ўдумлівы крытык, гісторык і тэарэтык літаратуры, публіцыст. Але перш за ўсё Максім Багдановіч – арыгінальны паэт з высокім ідэйна-мастацкім узроўнем твораў, іх жанравай і тэматычнай разнастайнасцю. Яго вершы поўныя шчырых і хвалюючых пачуццяў, адзначаныя тонкім псіхалагізмам, музычнасцю, эмацыянальнасцю. Спадчына выдатнага майстра стала каштоўным набыткам беларускай і сусветнай духоўнай культуры.
Нарадзіўся М. Багдановіч у Мінску 9 снежня 1891г. Бацька паэта, Адам Ягоравіч, быў вядомым беларускім этнографам, фалькларыстам, гісторыкам. Маці, Марыя Апанасаўна, закончыла Санкт-Пецярбургскую земскую настаўніцкую школу, добра ведала літаратуру. Высокая адукаванасць бацькоў, прага да ведаў спрыялі ўсебаковаму развіццю Максіма.
Вершы стаў пісаць у 10 гадоў, але толькі ў 1907 г. у віленскай газеце “Наша ніва” быў змешчаны першы твор М. Багдановіча – алегарычнае апавяданне “Музыка”. У 1909 г. убачылі свет вершы паэта “Над возерам”,“Вадзянік”, “Змяіны цар”, “Зімой”. Чытаеш гэтыя творы – і перад табою быццам паўстае беларуская зямля са сваім хараством і таямніцамі, старымі барамі, цёмнымі пушчамі.
Першы, хто заўважыў Багдановіча, быў Янка Купала. Пачалася літаратурная дзейнасць маладога паэта. Лірычныя творы Максіма Багдановіча былі прысвечаны як філасофскім і грамадзянскім пытанням таго часу, так і адлюстраванню прыроды і кахання. Апошнія былі прысвечаны Ганне Какуевай, з якой паэт пазнаёміўся ў Яраслаўлі. Акрамя таго, Багдановіч пісаў публіцыстычныя артыкулы, крытыку ды літаратурныя агляды. Шмат працаваў Максім Адамавіч і ў якасці перакладчыка. З-пад яго пяра выйшлі пераклады на беларускую мову Пушкіна, Авідыя, Верлена, убачылі свет на расейскай мове творы Купалы, Шаўчэнкі, Франко.
Творчасць М.Багдановіча – гэта цэлае жыццё. У зборніку “Вянок” можна знайсці словы пра мары, спадзяванні паэта, яго інтымныя пачуцці, прызнанні ў любові да роднай зямлі, пра адносіны да паэта і паэзіі. Яго цікавяць агульначалавечыя пытанні вечнага і часовага, праблемы жыцця і смерці.
Некаторыя вершы Максіма Багдановіча ўяўляюць сабой філасофскае разважанне пра сэнс жыцця.
Жывеш не вечна, чалавек,—
Перажыві ж у момант век!
Каб хвалявалася жыццё,
Каб больш разгону ў ім было,
Каб цераз край душы чуццё
Не раз, не два пайшло!
Жыві і цэльнасці шукай,
Аб шыраце духоўнай дбай.
I ў напружэнні паўнаты
Свайго шырокага жыцця
Без болю, ціха зойдзеш ты
Ў краіну забыцця.
У вершы “Жыве не вечна чалавек” аўтар сцвярджае, што чалавечае жыццё (у параўнанні з вечнасцю) вельмі кароткае, і пражыць яго трэба з высокім напалам, ярка, хвалююча. Пасля сябе чалавек павінен пакінуць след, добрую памяць.
З роднай зямлёй, з краем буслоў Багдановічу давялося сустрэцца толькі ў дваццацігадовым узросце (1911). Вынікам творчай працы на Беларусі з‘явіўся цыкл вершаў “Старая Беларусь”. Адзін з вершаў гэтага цыкла — “Слуцкія ткачыхі” — асабліва кранае сваёй чалавечнасцю, задушэўным лірызмам.
Піша паэт і пра жыццё вёскі, пра яе нядолю, стварае праўдзівы вобраз мужыка-пакутніка. Цэлы век бядняк гнецца, працуе, абліваецца потам, а з працы карысці не мае. Селянін у паказе Максіма Багдановіча – чалавек бяспраўны, забіты і абяздолены, але ён пачынае разумець, на чыёй працы заснаваны дабрабыт грамадства і хто з’яўляецца віноўнікам народных пакут (“Пан і мужык”). Паэт паказвае поўны трагізму шлях працоўнага чалавека ва ўмовах капіталізму, раскрывае класавыя супярэчнасці паміж працоўнымі і эксплуататарамі (“З песняў беларускага мужыка”).
Многія вершы прасякнуты любоўю да Радзімы. Сярод іх “Эмігранцкая песня” – твор, накіраваны супраць людзей, пазбаўленых пачуцця патрыятызму. Ім ён супрацьпастаўляе моцную прывязанасць простых людзей да роднай зямлі. Высокае пачуццё патрыятызму, адданасць Радзіме жыве ў наро-дзе. Сіла гэтага пачуцця раскрываецца ў вершы “Як Базыль у паходзе капаў”. У цэнтры верша – вобраз паміраючага салдата, які развітваецца з роднай зямлёй. Салдату балюча раставацца з жыццём. У развітальных зваротах да поля, лесу, сям’і выяўляецца душа селяніна-хлебароба, чалавека-патрыёта. Грамадзянскія матывы служэння Радзіме, гатоўнасці змагацца за яе шчасце гучаць у вершах “Зразаюць галіны таполі адну за другой”.
Засталася і яго славутая «Пагоня» — велічная ода пра пакаранне адрачэнцаў. Тых, хто мог застацца і не застаўся, мог шанаваць і не шанаваў. Верш, у якім кожны радок звініць, як напятая струна. Кожны радок — гэта выгук болю і радасці ў адначассе. Кожны гук акрэслены, выразны. Вершы пра памяць. Пра служэнне Радзіме і народу. Пра адказнасць за свае ўчынкі перад святымі каштоўнасцямі:
Усё лятуць і лятуць тыя коні,
Срэбнай збруяй далёка
грымяць…
Старадаўняй Літоўскай
Пагоні
Не разбіць, не спыніць,
не стрымаць.
У 1916 г. М. Багдановіч вярнуўся ў Мінск. Ён шмат працуе, задумаў напісаць хрэстаматыю для пачатковай школы. Але хвароба, якая забрала яго маці і брата, падабралася і да Максіма. Сябры паслалі яго на лячэнне ў Ялту. Там на 25-м годзе жыцця, 25 мая 1917 г. ад сухотаў паэт памёр. Але яго спадчына свеціць людзям і сёння.
Багдановіч здзейсніў неўміручы подзвіг: уславіў сваю Радзіму, свой народ.
I тым самым абяссмерціў сябе.
Наталля Трыфанава,
галоўны бібліёграф цэнтральнай раённай бібліятэкі.
