spot_img

Таямніцы на старым Загародскім шляху

Дата:

Яго ўнукам пашанцавала: у свой час іх дзядуля, краявед-аматар Леанід Канстанцінавіч Гарбейка, прыехаўшы на бацькоўскую вотчыну – у вёску Сіманавічы, здзівіў і захапіў малых расказам аб тым, што ў гэтых мясцінах ёсць дарога, якая была пракладзена многа стагоддзяў таму назад і ў глыбіні векавых пяскоў захавала сляды рыцарскіх паходаў і іншых падзей, што адбываліся на тутэйшай зямлі. І гэта ці не самы важны з жыццёвых урокаў, які сталыя людзі могуць даць сваім дзецям і ўнукам: каб нашчадкі ведалі свой род і свае карані, бо без гэтага яны страчваюць падмурак, на якім маюцца зладкаваць сваю будучыню.

І тая дарога, пра якую Леанід Канстанцінавіч калісьці распавядаў унукам – не выдумка і не легенда. Яна сапраўды існуе, і па сённяшні дзень тутэйшыя доўгажыхары завуць яе “гасцінцам”. А знакаміты ўраджэнец гэтых мясцін, вучоны-лінгвіст і этнограф Фёдар Данілавіч Клімчук, называе яе “старым Загародскім шляхам”, паясняючы, што Загароддзе – гэта ўзвышаная раўніна паміж гарадамі Кобрын і Пінск. І зносіны між імі ажыццяўляліся якраз па той дарозе, рэшткі якой краявед-аматар Гарбейка паказваў сваім унукам. А нядаўна ён падахвоціўся быць і нашым экскурсаводам у паездцы па старым Загародскім шляху.

Краявед-аматар Леанід Канстанцінавіч Гарбейка паказвае рэшткі “гасцінца” за вёскай Сіманавічы
Краявед-аматар Леанід Канстанцінавіч Гарбейка паказвае рэшткі “гасцінца” за вёскай Сіманавічы

Напачатку Леанід Канстанцінавіч патлумачыў, што ў даўнішнія часы ніякія важныя шляхі праз Драгічын не пралягалі, а дарога ў цяперашнім райцэнтры з’явілася прыкладна ў той час, як тут праклалі чыгунку. Тагачасныя жыхары карысталіся старым Загародскім шляхам, які з Пінска пралягаў праз Моталь, Бездзеж, Хомск, Гнілец, Сіманавічы, Ласінцы, Субаты, Імянін (колішняя назва – Таракань), Гарадзец, Кобрын і далей. Яго рэшткі мы і збіраемся даследаваць…

Каб было зручней, сваю вандроўку пачынаем у вёсцы Ласінцы. З Драгічына пад’язджаем да тутэйшай Успенскай царквы, перад якой паварочваем налева і паглыбляемся ў лес. Відавочна, што трапляем у паляўнічыя ўладанні, бо паабапал дарогі неаднаразова заўважаем састарэлыя назіральныя вышкі для загону дзікоў. Далей праглядаецца парослы хмызняком шлях, і аб тым, што калісьці ён быў запатрабаваным шырокім гасцінцам, нагадвае невялікі насып узбоч бакавых ірвоў. Паабапал дарогі – сляды колішніх сядзіб. На месцы большасці з іх засталіся толькі здзічэлыя пладовыя дрэвы. Але ж далей, па правы бок дарогі, у прагаліне сярод гушчару, заўважаем рэшткі збудаванняў. Наш экскурсавод расказвае, што гэта ўрочышча завецца “Курыцкае”. Калісьці тут жылі заможныя гаспадары і “за польскім часам” хутар лічыўся ці не самым багатым ва ўсёй ваколіцы. Пасля вайны пачалося перасяленне хутаран у вёскі, хаця да нядаўняга часу тут яшчэ існавала жыццё і сяліліся людзі, аб чым сведчыць уцалелы дом з сумнымі аканіцамі і адзінокі калодзежны журавель у двары…

Так выглядаюць сёння рэшткі хутара "Курыцкае"
Так выглядаюць сёння рэшткі хутара “Курыцкае”

Далей, ад хутара “Курыцкае”, стары Загародскі шлях вёў на Субаты, а адтуль – у Імянін, дзе знаходзіўся Тараканскі манастыр і шмат іншых цікавых гістарычных аб’ектаў. Але гэта – тэма для асобнага даследчага артыкула. І таму з хутара мы паварочваем назад, каб прадоўжыць нашу вандроўку ў другім накірунку. Вяртаемся да зыходнай кропкі – да царквы вёскі Ласінцы, перасякаем дарогу Драгічын-Бяроза і едзем у накірунку вёскі Асаўляны, дзе цяпер засталося ўсяго некалькі жыхароў. Праязджаем ля могілак: спачатку мінулі старыя, якія пазначаны валам і крыжом, а далей знаходзіцца цяперашні пагост. Пазней ураджэнка гэтага населенага пункта Вольга Андрэеўна Федарэц (у дзявоцтве –Брэнька), якая цяпер жыве ў Нямержы, расказала пра абрад яго асвячэння, што быў праведзены 14 жніўня 1936 года. Аб гэтым жанчына, калі была падлеткам, даведалася ад свайго бацькі, які прыслужваў тады ў царкве. Ён распавядаў, што дарогу святару да могілак жанчыны высцілалі палотнамі, а ў час асвячэння пагосту іх складвалі ў выглядзе крыжа і клалі пад ногі свяшчэнніку. Бо так належыла рабіць па Божаму закону, якога тады строга прытрымліваліся…

Гэты факт, як і многія іншыя падзеі мінуўшчыны, занатаваў яшчэ адзін тутэйшы краявед-аматар Сяргей Аляксандравіч Літвінка, які нарадзіўся і вырас у Асаўлянах, жыве ў Брэсце і збірае матэрыял для кнігі пра гісторыю сваёй малой радзімы.Да яго архіўных звестак мы яшчэ звернемся.

А пакуль працягваем вандроўку па старому Загародскаму шляху, які выводзіць нас на шырокае поле тутэйшага сельгаскааператыва. Па словах нашага экскурсавода Л.К.Гарбейкі, ён памятае той час, калі тут, на адлегласці 200-300 метраў адна ад другой, стаяла некалькі дзясяткаў хутарскіх паселішчаў, якія мелі свае адметныя назвы: Гарамх, Бярэзіны, Карчы, Кайдашы і г.д. Згадкі пра іх застаюцца толькі ў людскіх успамінах ды яшчэ ў кнізе “Памяць. Драгічынскі раён”, актыўным стваральнікам якой быў і наш зямляк-вучоны Фёдар Данілавіч Клімчук, жыццёвы шлях якога пачынаўся на адным з гэтых сіманавіцкіх хутароў.

Далей мы кіруемся ў Сіманавічы, выязджаем да вясковай рэчкі пад мясцовай назвай Лосіца, якую сучаснікі выпрамілі і ператварылі ў меліярацыйны канал. Наш спадарожнік расказвае пра тое, што гэтыя мясціны з’яўляюцца абсалютным водараздзелам, паколькі сіманавіцкая Лосіца і іншыя тутэйшыя водныя артэрыі ўпадаюць у Ясельду і цякуць у Чорнае мора, а субацкія і брашэвіцкія рачулкі папаўняюць Балтыйскае мора.

Затым спыняемся ля месца пад назвай “Крыж”. Калісьці, прыгадвае Л.К.Гарбейка, тут стаяў насып з адмысловым драўляным зрубам пад два метры, з чатырох бакоў якога былі іконы, зверху, над невялічкім дахам – упрыгожанне ў выглядзе сонца, месяца і крыжа. Пазней, калі дарогу добраўпарадкоўвалі, на гэтым скрыжаванні бульдозер выкапаў косці чалавека. Так умацавалася меркаванне, што калісьці тут быў пахаваны вядомы манах-вандроўнік, у гонар якога і быў устаноўлены той адметны драўляны помнік. Зараз тут стаіць звычайны крыж як традыцыйны абярэг палескіх вёсак. А ад’ехаўшы крыху ўбок ад скрыжавання, можна ўбачыць вялізны камень з шыльдай, якая нагадвае, што “Вёска Сіманавічы ўпершыню ўпамінаецца ў гістарычных дакументах у 1452 годзе”.

Нямала дакументальных сведчанняў аб жыцці і побыце тагачасных вяскоўцаў сабраў ужо вядомы нам краявед-аматар Сяргей Аляксандравіч Літвінка. У электронным архіве бібліятэкі ў Літве ён знайшоў і наступны дакумент-пасведчанне на польскай мове, вытрымкі з якога прыводжу ў перакладзе на беларускую мову:

“Дадзеным лістом Ёселю Русіновічу, яўрэю, жыхару вёскі Сіманавічы, дазволена мець арэнду ў вёсцы Сіманавічы тэрмінам на 3 гады. Арэнда пачынаецца з 1723 па 1726 год такога дня з выплатай пэўнай сумы польскіх злотых жалезнымі срэбранымі манетамі … на наш Брашэвіцкі рахунак. Дадзеную суму яўрэю належыць плаціць за прысядзібную зямлю паўтары валокі на новай вуліцы насупраць сядзібы Рэпіхі і два моргі ў полі адным , пад Могілкамі размешчаным, на дарозе, якая вядзе да Хомска.

Другі Тарапатоўскі, які задэклараваў участак за Рэпіхай, пабудаваў на той зямлі бровар, пабудаваў сцёпку (прыбудову для захавання вяндліны, каўбас, масла, тварагу-аўт.) і свіран з сенямі. У такім разе можа азначаны яўрэй-

арандатар у гэтай вёсцы пражываць, можа нават гандляваць гарэлкай, півам, соллю, салодкасцямі, тытунём, хмелем, яму дазваляецца шынкаваць і ні ад кога не мець перашкод.

Падданыя капітулы (уніяцкага царкоўнага прыходу) у гэтай вёсцы Сіманавічы, паміраючы, ніколі не маглі купіць труну. Таму ў гэтага яўрэя павінны быць добрыя труны. Трэба знайсці майстроў, якія маглі б зрабіць добрую труну патрэбнага памеру для ўсіх памерлых, аб чым і ўведамляем нашага брашэвіцкага адміністратара. Таксама падданыя не могуць самі вырабляць піва і гарэлку, акрамя выпадкаў, калі намячаецца вяселле, аднак пры гэтым неабходна папярэдзіць арандатара і з яго дазволу вырабляць піва і гарэлку. Калі не будзе такога дазволу, яму будзе забаронена арэнда зямлі. Пры закрыцці карчмы аплату рабіць у карчму Брашэвічаў і квіткі браць для падліку сумы плацяжу. Другіх плацяжоў і падаткаў гэты арандатар уносіць не абавязаны.

Дадзены кантракт падпісаны ў Брашэвічах 5 верасня 1723 года.

Ксёндз Ян Аляксандр Віленскай капітулы”.

Паводле гістарычных звестак, сабраных такімі нераўнадушнымі і апантанымі людзьмі, як тутэйшыя краязнаўцы-аматары, вёска Сіманавічы была даволі вялікім населеным пунктам. У 30-я гады мінулага стагоддзя тут налічвалася 332 двары, у той час як у Драгічыне было 727, мястэчках Антопаль і Хомск адпаведна 491 і 415, у Бездзежы 298 двароў.

Далей, на ўскрайку вёскі, знаходзяцца старыя сіманавіцкія могілкі, якія былі закрыты прыкладна ў 1900-х гадах. Пазней, у 20-30-я гады мінулага стагоддзя, палякі перазахавалі сюды салдат германскай і расійскай армій, якія загінулі ў час Першай Сусветнай вайны. У пачатку 80-х гадоў мінулага стагоддзя могілкі былі разбураны, многія надмагільныя пліты людзі разбіралі і нярэдка клалі ў аснову фундаментаў вясковых хат. Цяпер на тым абвалаваным узвышшы стаіць крыж з надпісам з двума шыльдамі: “Тут у канцы 19 стагоддзя знаходзіліся могілкі вёскі Сіманавічы” і “На гэтым месцы знаходзяцца могілкі салдат 1-ай Сусветнай вайны, якія загінулі ля вёскі Сіманавічы ў 1915 годзе. Ахоўваецца дзяржавай”.

Затым мы адхіляемся па правы бок ад старога Загародскага шляху. Там знаходзіцца ўрочышча “Курганка”, дзе былі выяўлены сляды старадаўніх людскіх паселішчаў, аб чым засведчылі знойдзеныя ў час археалагічных даследаванняў наканечнікі стрэл, дробныя крамянёвыя вырабы, абломкі керамікі і іншыя артэфакты. Праўда, ахоўным дзяржавай гістарычным помнікам гэтыя мясціны пакуль не сталі.

Далей мы зноў вяртаемся на стары Загародскі шлях, які на гэтым участку добра захаваўся і паўз лес вядзе ад Сіманавіч да вёскі Гнілец, якую па-тутэйшаму называюць “Хацюны”, таму што там жывуць у асноўным перасяленцы з Белавежскай пушчы, якія ў размове “хацякаюць”. Па дарозе Леанід Канстанцінавіч паказвае нам яшчэ адну старажытную стаянку пад назвай “Перадзел”, дзе былі знойдзены даўнішнія прылады працы, азярцо, дзе здабывалі торф і выкопвалі незвычайныя рэчы, і паясняе, што ўсе гэтыя мясціны, якія зараз параслі лесам, яшчэ пры яго памяці былі заселены людзьмі, і тут кіпела насычанае паўсядзённымі справамі сялянскае жыццё. “Не стала хутароў, адарваліся людзі ад зямлі, ад сваіх каранёў – і пачало слабець сялянства,” – скрушна заўважае наш суразмоўнік.

А мы праязджаем Гнілец і рухаемся далей, у накірунку Хомска, дзе таксама – свая багатая гісторыя. І наш спадарожнік выказвае мару, якую ён даўно выношвае: добра было б стварыць пры музеі аб’яднанне па вывучэнню тутэйшай гістарычнай спадчыны і мясцовых гаворак, а ў перспектыве арганізаваць і турыстычны маршрут з прывязкай да старога Загародскага шляху. Бо ён – сапраўды ўнікальная гістарычная спадчына, якая не павінна быць беззваротна страчана.

Так выглядае стары Загародскі шлях ад вёскі Ласінцы да Субат
Так выглядае стары Загародскі шлях ад вёскі Ласінцы да Субат

Галіна ШАФРАН

Фота аўтара

Поделиться новостью:

Популярно

Архив новостей

Похожие новости
Рекомендуем

В Дрогичинском районе устраняют последствия непогоды в лесном фонде

В результате непогоды, которая случилась в Дрогичинском районе 10...

Противодействие ДРГ и вооруженным формированиям. Александр Вольфович о сценарии антитеррористических учений

На антитеррористических учениях отрабатываются противодействие диверсионно-разведывательным группам, незаконным вооруженным...

Польская сторона перекрыла движение в пункте пропуска “Тересполь”

Польские пограничники в пункте пропуска "Тересполь" перекрыли движение. Об...

В столичном аэропорту задержали трафикера из Дрогичинского района

Сотрудники УНиПТЛ УВД Брестчины при силовой поддержке ОМОНа перекрыли...